Klik op de foto's voor een vergroting Ulestraten 1906 Ulestraten 1840-1866 Ulestraten 1910

Geschiedenis van Ulestraten          (Zie de verklarende woordenlijst in de rechter kolom) Limburgse schrijfwijze: Ulesjtraote Oudere schrijfwijzen: 1335 Hulenstraten, 1370 Ulestroten, 1632 Vullenstraeten, 1900 Ulestraeten. Naamsverklaring 1: Wordt wel verklaard als een samenstelling van oele ‘laaggelegen, vochtig’ en het meervoud van straat. Water, moeras is in het oud-Duits üd, ül, ole. Ulestraten kan dan vertaald worden als ‘waterstraat, moerassige doorgangsweg’. Naamsverklaring 2: De naam Ulestraten komt waarschijnlijk van het Latijnse Ula (potten). Een plaats waar potten worden gebakken. Dit vermoeden lijkt bevestigd door het feit dat op de plaats waar het gemeenschapshuis is gebouwd, een Romeinse pottenbakkerij is ontdekt. Status Dorp in de gemeente Meerssen. Zelfstandige gemeente t/m 1981. Onder het dorp Ulestraten vallen ook de buurtschappen Humcoven, Schietecoven , Vliek, Grootberghem, Kleinberghem, Genzon en Waterval. Geschiedenis Archeologische vondsten uit de jonge steentijd, de ijzertijd (Keltische graven), de Romeinse periode en de Frankische tijd (3de tot de 10de eeuw) wijzen op sporen van menselijke activiteit in het Ulestratense. Het verleden van Ulestraten blijft lang in nevelen gehuld. Op 12 maart 1335 voor het eerst schriftelijk vermeld als Elizabeth, weduwe van Rogerus Pulgeman, landerijen "te Hulenstraten" verkoopt aan het klooster van Sint-Gerlach te houtem. Ulestraten raakt verankerd in het wijdvertakte stelsel van leenverhoudingen in het Land van Valkenburg, waarover de landsheer van deze plaats zijn feodale rechten uitoefent. Deze leenverhoudingen zijn sterk aan verandering onderhevig. Vóór de vestiging van de heerlijkheidsrechten in Ulestraten bevinden zich in en rond deze plaats een tweetal bescheiden Valkenburgse lenen: de Hoef van Suytendael en de Oenselderhof. De drie belangrijkste Ulestratense bouwwerken uit de periode van het Ancien Régime (de Ulestraterhof, kasteel Vliek en hoeve Wijngaardsberg), zijn nooit als leen van Valkenburg geregistreerd. Laatstgenoemde hoeve is gelegen boven aan de helling van de Wijngaardsberg, een naam die onverbrekelijk verbonden is met de eeuwenlange wijnbouw op de zuidelijke plateauhellingen tussen Ulestraten en Meerssen. Ulestraten wordt in 1626 als heerlijkheid verpand aan Ernest, graaf van Aspremont, Lijnden en Rekheim, als groot leen van Valkenburg en daarna aan hem verkocht. Hiervoor ressorteerde Ulestraten onder het rechtsgebied van de hoofdbank Meerssen. Het leen omvat een deel van Moorveld, Vliek, Berghem, Waterval en Schietecoven. In 1719 neemt graaf Herman Otto van Hoensbroek-Geul, Heer van Geulle en Bunde, de heerlijke rechten van Ulestraten over. Tot de komst van de Fransen blijft Ulestraten, samen met Geulle en Bunde, in handen van de familie Van Hoensbroek-Geul. Gravin Anna van Hohenzollern, geboren van Hoensbroek-Geul, is de laatste vrouwe van Ulestraten. De komst van de Franse republikeinse legers maakt in 1794 een einde aan het ondoorzichtige stelsel van feodale verhoudingen. Ulestraten wordt in 1795 ingedeeld bij het kanton Meerssen binnen het departement van de Nedermaas. Als het kanton in 1800 wordt opgeheven, wordt Ulestraten een zelfstandige gemeente. Na het vertrek van de Fransen wordt Ulestraten van juni 1814 tot mei 1815 onder Pruisisch bestuur geplaatst. Op 1 mei 1815 wordt de gemeente op grond van de Traktaten van Wenen onderdeel van het Koninkrijk der Nederlanden. In 1830 steunt Limburg, met uitzondering van Maastricht, de Belgische opstand en ook Ulestraten maakt negen jaar lang deel uit van het Koninkrijk van België. Na de scheiding van Nederland en België in 1839 wordt Ulestraten weer Nederlands. De gemeente wordt in de tweede helft van de 19e eeuw hardhandig geconfronteerd met de kwetsbaarheid van een volledig op de akkerbouw georiënteerde dorpssamenleving. Na een structurele afneming van de bevolking, een daling van 11 procent tussen 1867 en 1894, wordt pas rond de eeuwwisseling het bewonersaantal van 1867 weer bereikt. Vanaf het einde van het laatste decennium van de 19e eeuw is er sprake van een relatief aanzienlijke, structurele groei. De bevolking van Ulestraten neemt tussen 1894 en 1912 met 27 procent toe. Naast de landbouw worden als voornaamste beroepen aangetroffen die van timmerman, smid, schoenmaker en kleermaker. In 1865 wordt er een fabriek voor beetwortelsuiker begonnen,die alweer omstreeks1880 wordt gesloten en gesloopt. In 1908 is er sprake van een meelmaalderij. Ulestraten krijgt in de Eerste Wereldoorlog, waarin Nederland neutraal blijft, te maken met de opvang van vluchtelingen. Op 25 augustus 1914 zijn het er een tiental, op 14 oktober 51 en op 1 juli 1915 nog maar 33. Tussen 1910 en 1920 groeit de bevolking van Ulestraten ternauwernood met 2,8 procent, in de periode 1920-1930 met 7,15 procent en van 1931 tot en met 1944 met 24 procent. Ulestraten blijft lang een traditioneel agrarisch dorp, waar het aantal vrouwen aanzienlijk achterblijft bij het aantal mannen. De bescheiden bevolkingsgroei resulteert in een overeenkomstige nederzettingsgroei. Ook Ulestraten wordt getroffen door de economische crisis in het begin van de jaren twintig, verergerd door de agrarische monocultuur in de gemeente. Er zijn slechts twee lokale fabrieken (een boterfabriek en een ladderfabriek), en het aantal ambachtslieden neemt af. In 1930 worden werklozen te werk gesteld bij de uitvoering van wegverbredingen. In 1935 wordt besloten de verbetering van de weg Meerssen-Beek in eigen beheer door werklozen te laten uitvoeren. Wordt er in 1936 geen steun uitgekeerd omdat er voldoende werkverschaffing is, in de jaren 1937-1940 wordt relatief het meeste geld uitgegeven aan steun en slechts weinig aan werkverschaffing. In de Tweede Wereldoorlog stort in april 1941 een Engels vliegtuig neer in Ulestraten, waarbij één inzittende de dood vindt en drie leden van de bemanning krijgsgevangen worden genomen. Tijdens de bevrijding op 17 september 1944 en erna raken het gemeentehuis, de kerk en een aantal panden beschadigd. Zes boerderijen en drie woningen worden helemaal verwoest. Gedurende de herfst van 1944 wordt op het grondgebied van de gemeenten Ulestraten, Geulle en Beek door de 9e US Army Air Force het latere vliegveld Beek aangelegd. Door zeer velen wordt hard gewerkt aan de totstandkoming van het vliegveld. Het ontstellende tekort aan legeringmogelijkheden leidt tot enorme tentdorpen in de boomgaarden en weilanden van Moorveld, Geverik en Ulestraten. Op 21 september 1945 wordt vliegveld Beek overgedragen aan het Nederlandse Ministerie van Oorlog. Na de oorlog verdrievoudigt het inwonertal van Ulestraten; de toename bedraagt maar liefst 203 procent. Tussen 1947 en 1960 daalt de werkgelegenheid in de gemeente van 343 naar 203 arbeidsplaatsen. Het herstel in de jaren zestig is gering. Het gevolg is een ongekende toename van het aantal forensen met 320 procent van eenderde tot driekwart van de beroepsbevolking, die ook ingrijpend van karakter verandert. De nieuwbouwactiviteiten zijn dienovereenkomstig. In Ulestraten blijft de landbouw tot in de jaren zestig een belangrijke inkomstenbron. De ommekeer komt relatief laat. In 1981 zijn industrie en ambacht de onaantastbare koplopers, gevolgd door een imposant aantal werknemers in de dienstverlening en een goed vertegenwoordigd handels-, bank- en verzekeringswezen. Ulestraten, dat binnen een relatief kort tijdsbestek een aantrekkelijke woongemeente is geworden, waar zich als gevolg van de suburbanisatie veel mensen van buiten vestigen, wordt per 1 januari 1982 opgeheven en toegevoegd aan de nieuwe gemeente Meerssen. Buurtschappen en wijken Klein Berghem Voormalige buurtschap, thans buurt in het ZO van Ulestraten. 1840 7 huizen, 30 inwoners. Groot Berghem Voormalige buurtschap, thans buurt in het ZO van Ulestraten. 1840 11 huizen, 40 inwoners. Humcoven  (Oudere schrijfwijzen: Humkoven, 1660 Heymcoven, 1840 Humhoven (waarschijnlijk een drukfout). Ontstaan uit Heiminkhoven*1 ‘hof van de lieden van Heimo’. Gelegen rond de weg Humcoven (van Meerssen naar Ulestraten), N van Meerssen. 1840 8 huizen, 20 inwoners. 2002 16 huizen, 45 inwoners. Schietecoven Limburgs=Sjietekove,1501 Schitekoven, 1840 Schetecoven. Behoort tot de -inghoven namen, maar het eerste gedeelte van de naam is duister. Gelegen NO van Ulestraten. 1840 16 huizen, 56 inwoners. 2002 41 huizen, 106 inwoners. Vliek Voormalige buurtschap, thans buurt in het Z van Ulestraten. 1840 24 huizen, 105 inwoners. Waterval Waterval betekent in dit geval: een van alle kanten door het ‘vallende’ water uitgehold dal. Gelegen rond de weg Waterval, O van de weg Meerssen-Ulestraten, NO van Meerssen. 1840 24 huizen, 85 inwoners. 2002 27 huizen, 57 inwoners. In 1984 is in Waterval een aantal vondsten van vuursteen materialen en gereedschappen uit de steentijd gedaan. In één geval gaat het om verschillende stuks vuursteen materiaal, die binnen het Neolithicum niet preciezer zijn te determineren. De tweede vondst, bestaande uit een geslepen bijl van ‘Rijckholt-vuursteen’, twee vuurstenen krabbers en een fragment van een maalsteen, wordt voorzichtig in de midden of late periode van de jonge steentijd gesitueerd. Monumentale gebouwen en/of bezienswaardigheden Het ontwerp van de Sint Catharinakerk, die de eerste kerk uit 1806 vervangt, is van de hand van Caspar Franssen. De kerk wordt tegen de bestaande toren gebouwd en op 10 januari 1905 in gebruik genomen. Het gebouw, ook het maaswerk van de vensters, is uitgevoerd in baksteen. Het schip is vijf traveeën lang, het koor bestaat uit een travee met polygonale sluiting en de hele kerk is overkluisd met kruisribgewelven uit drijfsteen. In 1929 mag Franssen een nieuwe toren bouwen. De kerk is in 1983-1984 gerestaureerd. Kasteel Vliek (Z van Ulestraten, aan de weg naar Meerssen) is een geheel wit bouwwerk, in het dal van de Watervalder Beek, met park, bronnen, vijvers en bossen. Het dateert oorspronkelijk uit circa 1725. Hiervan resteren alleen nog enkele muren van de vleugel bij het park. De Kasteelhoeve ligt achter het kasteel met een fraai bestrate binnenplaats. Er tegenover bevindt zich een vrij laag koetshuis. Landgoed Vliek telde in haar gloriedagen 300 hectare vruchtbare grond. Een groot deel van deze gronden werd verpacht aan boeren die deze landerijen bewerkten. Het was in die dagen gebruikelijk dat de boer een tiende van zijn oogst afstond aan de landheer, in ruil voor het gebruik van de landerijen. Dit tiende deel van de oogst werd opgeslagen in een grote schuur die om die reden de tiendschuur werd genoemd. Het huidige landgoed omvat 30 hectare bestaande uit een groot landschapspark, bossen en weilanden. Het uitgestrekte eeuwenoude park, dat tot een van de mooiste van de Zuidelijke Nederlanden gerekend mag worden, vormt het groene decor van Huize Vliek. De Ulestraterhof wordt gedateerd in 1649, dit vanwegen een gevelsteen van de toenmalige bezitter Melchior Desauveur. Er zijn bronnen die de Ulestraterhof noemen als de zetel van de heerlijkheid Ulestraten. De Wijngaardsberghof, is een landschappelijk markant gelegen kasteelboerderij. De om een binnenplaats gelegen bebouwing bestaat uit drie vleugels, de vierde vleugel was tot 1945 een neogotisch landhuis met kasteelachtige allure. Thans resten hiervan slechts enkele kelders onder het maaiveld. In Ulestraten en de omliggende buurtschappen vindt u nog diverse oude vakwerkhoeven en -huizen. Natuur / cultuur / recreatie Ulestraten ligt in een glooiing van het prachtig maagdelijke landschap, met ongekende vergezichten en een weelderige flora en fauna. Landelijke rust is kenmerkend voor deze streek. Wie van wandelen houdt kan in Ulestraten uitstekend uit de voeten. Prachtige lintbossen voeren tot ver achter de horizon. De bossen bij Waterval zijn beschermd natuurgebied. U vindt er een zeer zeldzame fauna, aangelegde wandelpaden en picknickplaatsen. Geologisch monument Typelocatie Zand van Waterval. Gedurende een deel van het Tertiair (circa 35 tot 30 miljoen jaar geleden) werd geheel Zuid-Limburg overstroomd door de Middenoligocene Zee. In deze zee werden drie zand- en kleipakketten afgezet, die samen gerekend worden tot de Formatie van Rupel. Het middelste pakket is genoemd naar deze oude verlaten groeve. Deze groeve is de ‘typelocatie’ voor het Zand van Waterval in Nederland. Bron: VVV zuidlimbug.                      Designed by Ulestraten.info

*Home *Geschiedenis *Wapen *Heerlijkheid *Kerk *Wandeling 1873 *Ulestraterhof *Wijngaardshof *Kasteel Vliek *Kapellen *Wegkruizen *Links Verklarende woordenlijst Leenverhoudingen =Stelsel van pachten en verpachten. Landsheer =hij die het overheids gezag in handen heeft b.v een hertog of graaf. Feodale rechten =Het recht om een gebied in leen te geven. Heerlijkheidsrechten =Het recht van de eigenaar of pachter van een gebied om belastingen te heffen en om recht te spreken. Ancien regime =Het systeem van rechtspraak voor de komst van de fransen in 1794. Traktaten van Wenen =Hierin was de staatkundige verdeling geregeld van Europa na de ondergang van Napoleon. Belgische opstand =Burgelijke revolutie van de zuidelijke Nederlanden tegen Koning Willem I met als gevolg de afscheiding van de zuidelijke Nederlanden en de oprichting van Belgie. Struikelblokken waren de taal (Frans en Nederlands) en het geloof (katholiek en protestants). Beetwortelsuiker = suiker gewonnen uit de suikerbiet.